A co nowego w sprawie kanałów na Marsie?

By Zbigniew Kozioł

"Spośród wszystkich w historii którzy zadawali pytania na temat Marsa i proponowali na nie odpowiedzi, Percival Lowell jest osobą najbardziej wpływową i kontrowersyjną" - tak napisał jeden z jego biografów. Co zaś na temat naszej eksploracji Marsa będą myśleć przyszłe pokolenia?

Lowell stał się sławny po jego odkryciu kanałów na powierzchni Marsa, w czerwcu 1894 roku. Przypisał ich istnienie obecności inteligentnego, zorganizowanego życia na tej planecie. Teraz wiemy, że jego hipotezy bardziej oparte były na bujnej wyobraŒni niż na weryfikowalnych obserwacjach naukowych.

NASA jednak nie poddaje się. W czasie gdy przeprowadza reorganizację i ograniczanie badañ Marsa ogłasza jednocześnie, iż zostały zaobserwowane na powierzchni planety cechy świadczące o istnieniu tam ciekłej wody. "Nowe zdjęcia pokazują z najwyższą dotąd rozdzielczością (rzędu rozmiarów dużego samochodu) szczegóły podobne do tych, jakie pozostawiają po sobie strumienie powodziowe na powierzchni Ziemi". W międzyczasie, jak opublikowano w "Geophysical Research Letters", badania meteorytu marsjañskiego znalezionego na Antarktyce wskazują na to, że Mars może posiadać zbiorniki wodne pod swoją powierzchnią. Pokazane przykładowe zdjęcie (zamieszczone dzięki uprzejmości NASA/JPL/Malin Space Science Systems) wskazuje na istnienie na Marsie jakby popowodziowych wyżłobieñ w gruncie, których wiek może wynosić zaledwie kilka tysięcy lat albo mniej. Zostały one sfotografowane z dużą rozdzielczością przez orbitujący nisko Mars Global Surveyor. Istnieje więc dobra przesłanka, aby rozważyć ponownie śmiałą hipotezę Lowella na temat istnienia życia na Marsie!

To nie NASA jednak zamierza aktywnie kontynuować badania czerwonej planety. Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) realizuje przy polskim udziale program o nazwie Mars Express. Tak wiec Europejczycy chcą być tymi, którzy pierwsi przywitają się z Marsjanami. Wystrzelenie statku planowane jest z kosmodromu Bajkonur w Kazachstanie, przy pomocy rosyjskiej rakiety Sojuz, w czerwcu 2003 roku. Przybycie do Marsa oczekiwane jest w grudniu 2003 roku. Na pokładzie znajdować się będzie kilka instrumentów naukowych: ASPERA - do analizy atomów neutralnych, spektrometr podczerwieni OMEGA, spektrometr fourierowski atmosfery PFS, RSE - do badania promieniowania radiowego, SPICAM - do badania w atmosferze widma promieniowania w ultrafiolecie, SSRA - do badañ sonograficznych powierzchni oraz urządzenia komunikacyjne lądownika.

Skonstruowany przez Polaków spektrometr PFS przeznaczony jest do badañ atmosfery w podczerwieni. Umożliwi on tworzenie trójwymiarowych wykresów temperatury i ciśnienia. Instrument przeszedł juz testy w Centrum Badañ Kosmicznych w Warszawie oraz w laboratoriach Europejskiej Agencji Kosmicznej.